HPV lây qua đường miệng: Sùi mào gà, ung thư họng – bạn đã biết?

1. HPV là gì?

Human Papillomavirus (HPV) là vi-rút lây truyền chủ yếu qua đường tình dục, bao gồm cả âm đạo, hậu môn và miệng. 

Bạn có thể sẽ thấy ngạc nhiên khi biết rằng quan hệ tình dục bằng đường miệng (oral sex) là một con đường lây truyền sùi mào gà nói riêng hay HPV nói chung ngày càng phổ biến. Đúng vậy, bởi vì quan hệ tình dục bằng miệng – dù là với dương vật, âm hộ, hay hậu môn – đều có thể là con đường lây nhiễm HPV nếu một trong hai người đã mang vi-rút.

2. HPV lây qua quan hệ đường miệng: nguy cơ không thể phớt lờ

Mọi người nghĩ sùi mào gà hay HPV thường chỉ là chuyện “vùng kín”?  hay “Chỉ là oral sex (quan hệ bằng miệng) thì chắc không bị sao đâu?” và luôn nghĩ rằng oral sex thì sẽ vô hại. 

Đó là sai lầm chết người! Vi-rút HPV, thủ phạm chính gây ra sùi mào gà và ung thư, đang rình rập ngay cả khi bạn thực hành “yêu” bằng miệng. 

Đừng chủ quan, bởi những nguy cơ tiềm ẩn đó có thể là khởi đầu cho hành trình đối mặt với HPV vùng miệng – họng, sùi mào gà trong khoang miệng, và thậm chí là ung thư vòm họng. Và có thể khiến bạn phải trả giá đắt.

3. Quan hệ bằng miệng (oral sex): Vô hại hay là cửa ngõ để lây nhiễm HPV?

Nhiều người nghĩ rằng oral sex là hình thức “an toàn hơn” vì không có xâm nhập kiểu cổ điển. Nhưng sự thật là:

• HPV có thể lây chỉ thông qua tiếp xúc da – niêm mạc, không cần phải có xuất tinh hay máu.
• Các vết xước nhỏ trong khoang miệng, lưỡi, hoặc họng (do đánh răng mạnh, lở miệng, viêm nướu…) chính là điểm vào của vi-rút.
• Dù không có biểu hiện gì ở cơ quan sinh dục, người mang HPV vẫn có thể lây vi-rút qua oral sex.

Sùi mào gà ở miệng, lưỡi hay họng: Không còn là chuyện hiếm gặp và không Chỉ Là “Chuyện Nhỏ”

Tỷ lệ nhiễm HPV ở khoang miệng – hầu họng:

• Tỷ lệ nhiễm HPV ở khoang miệng – hầu họng trong dân số chung khá đa dạng tùy thuộc vào khu vực và nhóm đối tượng nghiên cứu, dao động từ 0.9% đến 7.5%.
• Tại Việt Nam:
  • Trong một nghiên cứu ở phụ nữ có nguy cơ cao (nhóm có hoạt động tình dục rủi ro) tại TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ nhiễm HPV ở khoang miệng là 24.6% cho bất kỳ type HPV nào, và 16.7% cho các type HPV nguy cơ cao. Ở nhóm phụ nữ có tiền sử trao đổi tình dục, tỷ lệ này cao hơn đáng kể: 48.9% cho bất kỳ type HPV nào và 38.3% cho các type nguy cơ cao.
  • Một nghiên cứu khác ở nhóm nữ giới làm nghề mại dâm tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cho thấy tỷ lệ nhiễm HPV bất kỳ type nào là 26.3%, trong đó HPV nguy cơ cao là 17.6%. Các type HPV phổ biến nhất là HPV-52 (7%) và HPV-58 (6%).

HPV chủng 6 và 11 – thường gây sùi mào gà ở cơ quan sinh dục – cũng có thể phát triển ở lưỡi, môi, niêm mạc má trong, vòm họng và thanh quản. Nhiều trường hợp không gây triệu chứng gì nên dễ bị bỏ qua.

Khi HPV lây nhiễm qua đường miệng, nó có thể gây ra sùi mào gà ở các vị trí mà ít người ngờ tới:

• Hầu họng: Những nốt sùi có thể xuất hiện ở amidan, vòm họng, gây khó chịu khi nuốt, nói.
• Lưỡi: Các tổn thương có thể xuất hiện trên bề mặt hoặc dưới lưỡi, đôi khi bị nhầm lẫn với các vấn đề răng miệng thông thường.
• Môi, khoang miệng: Sùi mào gà cũng có thể phát triển ở môi, bên trong má, gây mất thẩm mỹ và khó khăn trong sinh hoạt.

Đừng nghĩ rằng sùi mào gà ở miệng chỉ là vấn đề “bên ngoài”. Dù không phải lúc nào cũng gây đau đớn dữ dội, sự xuất hiện của chúng là dấu hiệu cảnh báo rằng bạn đã nhiễm vi-rút và tiềm ẩn những rủi ro lớn hơn.

Vì rất dễ nhầm với nhiệt miệng hoặc viêm họng, sùi mào gà vùng miệng thường bị phát hiện trễ hoặc chẩn đoán sai. Dẫn đến bệnh diễn tiến trong một thời gian dài mà chưa được điều trị đúng mực.

3. Ung thư vòm họng do HPV: cơn ác mộng có thật

Đây mới chính là phần đáng sợ nhất và cũng là mối lo ngại đáng báo động.  Mối liên hệ giữa HPV và ung thư vòm họng (ung thư vùng hầu họng) đã được khoa học chứng minh rõ ràng. Đặc biệt, chủng HPV 16 là “kẻ thủ ác” chính đứng sau phần lớn các trường hợp ung thư này.

• Tại sao lại là ung thư vòm họng? Các tế bào ở vùng vòm họng, đặc biệt là amidan và gốc lưỡi, rất dễ bị HPV tấn công và biến đổi thành tế bào ung thư. Quá trình này diễn ra âm thầm trong nhiều năm, thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
• Hậu quả kinh hoàng: Ung thư vòm họng là một căn bệnh nguy hiểm, khó điều trị nếu phát hiện muộn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nói, nuốt và chất lượng cuộc sống, thậm chí đe dọa tính mạng.

Theo thống kê:

• HPV được cho là nguyên nhân của khoảng 5.2% gánh nặng ung thư toàn cầu, bao gồm ung thư hậu môn, đường sinh dục và hầu họng. Một phân tích gộp cho thấy tỷ lệ dương tính với HPV là 10% ở khoang miệng và 42% ở vùng hầu họng.
• Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 60–70% các ca ung thư vòm họng (oropharyngeal cancer) ở Mỹ là do HPV, đặc biệt chủng HPV-16 và HPV-18. Xu hướng tăng này đã khiến số ca ung thư do HPV vùng họng ở nam giới Mỹ (khoảng 12.600 ca/năm) gấp nhiều lần so với nữ giới (khoảng 3.100 ca/năm).

• Tại Việt Nam:
  • Các nghiên cứu về tỷ lệ nhiễm HPV nói chung ở Việt Nam cũng chỉ ra rằng tỷ lệ nhiễm HPV dao động từ 0.9 – 12%, với sự khác biệt giữa các nhóm tuổi và khu vực. TP. Hồ Chí Minh có tỷ lệ nhiễm HPV cao hơn (10.8-12%) so với các khu vực khác (0.9-6.4%).
  • Một nghiên cứu tiến hành trên các mẫu mô bệnh phẩm ung thư vòm họng tại Việt Nam đã phát hiện 15,15% mẫu dương tính với HPV, trong đó 86,7% là chủng HPV-16, 13,3% là HPV-18

• Điều này chứng tỏ vai trò của HPV chủng nguy cơ cao trong một tỷ lệ đáng kể ung thư vòm họng tại Việt Nam.

Đáng chú ý là ung thư do HPV vùng họng thường không có biểu hiện sớm rõ ràng. Khi phát hiện, bệnh đã ở giai đoạn tiến triển.

4. Vì sao quan hệ bằng miệng lại tiềm ẩn nguy cơ hơn bạn nghĩ và ai có nguy cơ cao nhiễm HPV qua đường miệng?

Mặc dù bất kỳ ai có hoạt động tình dục bằng miệng đều có thể nhiễm HPV, một số đối tượng có nguy cơ cao hơn bao gồm:

• Người có nhiều bạn tình, đặc biệt khi không sử dụng biện pháp bảo vệ trong quan hệ đường miệng (Không sử dụng bao cao su hoặc màng chắn miệng (dental dam) gây phơi nhiễm trực tiếp với vi-rút HPV từ người mang mầm bệnh.
• Nam giới quan hệ tình dục đồng giới (MSM) đây là nhóm có tỷ lệ nhiễm HPV miệng – họng cao.
• Người nhiễm HIV, các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác hoặc có hệ miễn dịch suy giảm.
• Người hút thuốc lá, uống rượu thường xuyên có nguy cơ nhiễm HPV ở vùng họng cao hơn do suy yếu hệ miễn dịch và tổn thương niêm mạc vùng họng, miệng.
• Tâm lý không có cảm giác “nguy hiểm” như quan hệ qua đường âm đạo/hậu môn, gây ra tâm lý chủ quan nên ít ai phòng tránh.
• Chưa tiêm ngừa vắc xin HPV do nhiều người chưa thấy được tầm quan trọng của vắc xin HPV đặc biệt là ở nam giới (đa số chỉ nghỉ vắc xin HPV chỉ giành cho phụ nữ). Ngoài ra người đã tiêm vắc xin HPV cũng có thể nhiễm nếu chưa tiêm đủ liều hoặc tiếp xúc với chủng không có trong vắc xin.

5. Làm sao để bảo vệ bản thân khỏi HPV đường miệng?

• Tiêm vắc xin HPV sớm và đầy đủ:

• • Vắc xin HPV hiện nay (Gardasil 9) bảo vệ khỏi 9 chủng vi-rút, bao gồm cả các chủng gây sùi mào gà và ung thư.
  • Tốt nhất tiêm ở độ tuổi 9–26, nhưng vẫn có thể tiêm đến 45 tuổi nếu chưa từng nhiễm.

• Vắc xin không chỉ bảo vệ cổ tử cung mà còn giúp giảm nguy cơ nhiễm HPV vùng miệng – họng.
• Sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ bằng miệng (bao cao su, màng chắn miệng-dental dam giúp giảm đáng kể nguy cơ lây HPV).
• Tránh oral sex khi đang có vết loét, nhiệt miệng, hoặc viêm họng hay bất kỳ vấn đề nào ở khoang miệng họng mà chưa được giải quyết.
• Giới hạn số bạn tình và kiểm tra sức khỏe định kỳ vì quan hệ với nhiều người, đặc biệt là không rõ tình trạng STI, làm tăng nguy cơ nhiễm HPV.
• Khám tai – mũi – họng định kỳ nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ đặc biệt là nam giới quan hệ đồng giới MSM.
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia

6. Kết luận:

Quan hệ bằng miệng – Oral sex không an toàn sẽ có nguy cơ lây HPV gây ra sùi mào gà nói riêng và các bệnh liên quan HPV nói chung đặc biệt là ung thư vùng hầu họng.

HPV không chỉ là vi-rút gây ung thư cổ tử cung, mà còn là mối đe dọa với cả sức khỏe vùng họng và miệng. Sùi mào gà trong miệng tuy gây khó chịu, nhưng ung thư vòm họng liên quan đến HPV mới thật sự nguy hiểm và đang gia tăng ở người trẻ tuổi.

Đừng để suy nghĩ “oral sex là sạch sẽ, không sao đâu” khiến bạn chủ quan.

HPV không chừa một ai. Hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe của chính mình! Bảo vệ bản thân bằng kiến thức, hành vi tình dục an toàn và tiêm vắc xin sớm là cách tốt nhất để nói không với HPV và sùi mào gà.

Bài viết được viết bởi bác sĩ Võ Nguyễn Duy Hoà là một chuyên gia Ngoại Tổng quát, Tiết niệu và Nam khoa. Bác sĩ đã có nhiều năm kinh nghiệm trong vấn đề sức khoẻ sinh sản và tình dục.

Tài liệu tham khảo:

1. [1]. HPV and Oropharyngeal Cancer
   https://www.cdc.gov/cancer/hpv/oropharyngeal-cancer.html
2. [2]. Sự phân bố các chủng Human Papilomavirus (HPV) trong ung thư vòm mũi họng
   https://tapchinghiencuuyhoc.vn/index.php/tcncyh/article/view/504
3. [3]. Self-reported Oral Health, Oral Hygiene, and Oral HPV Infection in At-Risk Women in Ho Chi Minh City, Vietnam – ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/276164367_Self-reported_Oral_Health_Oral_Hygiene_and_Oral_HPV_Infection_in_At-Risk_Women_in_Ho_Chi_Minh_City_Vietnam
4. [4]. Prevalence and risk factors for human papillomavirus infection among female sex workers in Hanoi and Ho Chi Minh City, Viet Nam: a cross-sectional study – PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9912289/
5. [5]. Prevalence and risk factors for human papillomavirus infection among female sex workers in Hanoi and Ho Chi Minh City, Viet Nam: – Western Pacific Surveillance and Response Journal. https://ojs.wpro.who.int/ojs/index.php/wpsar/article/view/894/1100
6. [6]. Epidemiology of oral human papillomavirus infection – PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3968244/
7. [7]. NHIỄM HUMAN PAPILLOMAVIRUS: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
   Tạp chí Y Dược học Cần Thơ. https://tapchi.ctump.edu.vn/index.php/ctump/article/download/523/513/1171