Làm sao để biết mình có bị “lậu” không?

Bạn có từng “lỡ” quan hệ không an toàn và đang lo lắng?
Bạn thấy đau buốt khi đi tiểu, chảy dịch lạ ở vùng kín hoặc hậu môn hay miệng?
Liệu đó có phải là dấu hiệu của bệnh lậu?

Vậy làm sao để biết mình có bị lậu hay không?

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ:

• Dấu hiệu nhận biết bệnh lậu ở cả nam và nữ.
• Khi nào nên đi xét nghiệm?
• Các phương pháp chẩn đoán lậu?
• Những biến chứng khi không được điều trị kịp thời.
• Làm thế nào để phòng ngừa lậu?

1. Bệnh lậu là gì?

Bệnh lậu là một căn bệnh cổ xưa của loài người, với các tài liệu tham khảo về triệu chứng của nó được tìm thấy trong Cựu Ước của Kinh Thánh (Lê-vi Ký 15:1–3). Trong gần 700 năm, nó được biết đến với tên gọi “the clap”, có thể là để ám chỉ đến khu phố cổ Le Clapiers ở Paris, nơi gái mại dâm sinh sống.

Ngày nay, bệnh lậu là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) phổ biến nhất do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra. Bệnh lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn (âm đạo, hậu môn, miệng). Việc không điều trị kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng và vĩnh viễn.

2. Làm thế nào mà bị mắc lậu?

Bệnh lậu lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc tình dục không an toàn với người bị nhiễm bệnh. Các con đường lây truyền chính bao gồm:

• Quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn, hoặc miệng: Đây là những con đường lây nhiễm phổ biến nhất, dẫn đến lậu ở bộ phận sinh dục, trực tràng hoặc họng.
• Từ mẹ sang con: Phụ nữ mang thai bị lậu có thể truyền vi khuẩn cho con trong quá trình sinh nở, gây nhiễm trùng mắt nghiêm trọng (viêm kết mạc do lậu cầu) ở trẻ sơ sinh, thậm chí có thể dẫn đến mù lòa nếu không được điều trị.
• Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết: Mặc dù hiếm gặp hơn, nhưng việc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết nhiễm khuẩn (ví dụ: tay bị nhiễm chạm vào mắt), hoặc vùng da niêm mạc bị trầy xước cũng có thể gây lây nhiễm. 

3. Những dấu hiệu nào nhận biết bệnh lậu?

Nhiễm lậu thường không có dấu hiệu và triệu chứng rõ ràng. Điều này gây khó khăn cho việc chẩn đoán sớm và kiểm soát lây nhiễm và thậm chí vẫn có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng dù không có bất kỳ triệu chứng nào. 

Triệu chứng thường xuất hiện từ 3 đến 5 ngày, có thể xuất hiện sớm hơn ở nam giới và trễ hơn ở nữ giới. Tuy nhiên cũng có thể kéo dài từ 14-30 ngày sau khi tiếp xúc với vi khuẩn.

3.1. Dấu hiệu và triệu chứng lậu ở nữ giới

Phụ nữ thường không có bất kỳ dấu hiệu và triệu chứng nào. Thường chỉ khoảng 10-20% phụ nữ nhiễm lậu có triệu chứng và khi có triệu chứng thì lại biểu hiện nhẹ nên dễ bị nhầm lẫn với các tình trạng viêm nhiễm âm đạo hoặc bàng quang khác. 

Các triệu chứng có thể bao gồm:

• Đau hoặc cảm giác nóng rát khi đi tiểu (tiểu buốt, gắt)
• Tăng tiết dịch âm đạo: Dịch có thể có màu vàng hoặc xanh, có mùi hôi.
• Chảy máu âm đạo bất thường: Chảy máu giữa các kỳ kinh, sau khi quan hệ tình dục, hoặc kinh nguyệt ra nhiều hơn bình thường.
• Đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu.
• Đau khi quan hệ tình dục.

3.2. Dấu hiệu và triệu chứng lậu ở nam giới

Ở nam giới, các triệu chứng thường biểu hiện rõ ràng hơn so với nữ giới, nhưng cũng có khoảng 10% là không có triệu chứng và 25% là triệu chứng nhẹ.

Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Đau hoặc cảm giác nóng rát khi đi tiểu (tiểu buốt, gắt): Đây là một trong những triệu chứng sớm và phổ biến nhất.
• Tiết dịch từ dương vật: Thường là dịch màu trắng, vàng hoặc xanh, đặc và có mủ.
• Đau hoặc sưng tinh hoàn: Ít phổ biến, thường chỉ ảnh hưởng đến một bên tinh hoàn (viêm mào tinh hoàn).
• Ngứa hoặc khó chịu ở lỗ niệu đạo (viêm niệu đạo): Đường tiểu, lỗ sáo sưng đỏ, ngứa ngáy, có mủ và dịch nhầy chảy ra.
• Đau khi dương vật cương cứng và khi quan hệ tình dục, xuất tinh đau buốt, có thể xuất tinh ra máu.

3.3 Lậu hậu môn, dấu hiệu thường dễ bỏ sót

Lậu ở hậu môn-trực tràng ở cả nam và nữ, đặc biệt là nam quan hệ đồng giới-MSM thường thông qua quan hệ tình dục qua đường hậu môn không an toàn, có thể không gây ra triệu chứng nào hoặc có thể biểu hiện các triệu chứng như:

• Tiết dịch hậu môn, trực tràng
• Ngứa, đau rát ở vùng hậu môn
• Chảy máu trực tràng
• Đau khi đi cầu
• Cảm giác mót rặn khi đi cầu

3.4. Lậu ở hầu họng

Lậu ở hầu họng thường là kết quả của quan hệ tình dục bằng miệng (oral sex) không an toàn. Tương tự như lậu trực tràng, lậu hầu họng thường không có triệu chứng. Nếu có triệu chứng thì thường biểu hiện rất nhẹ và có thể bao gồm:

• Đau, ngứa hoặc rát cổ họng, đôi khi có thể sưng hạch ở vùng cổ.
• Hôi miệng, tăng tiết dịch miệng.
• Viêm họng.

4. Làm sao biết bản thân có nguy cơ mắc lậu không?

Bạn nên nghi ngờ và cần được khám xét nghiệm tầm soát lậu nếu:

• Quan hệ tình dục không an toàn trong 1-2 tuần gần đây.
• Có các dấu hiệu và triệu chứng nghi ngờ mắc lậu.
• Bạn tình của bạn có dấu hiệu bệnh lậu hoặc được chẩn đoán lậu hay các bệnh STI khác.
• Hoặc nếu bạn có các yếu tố nguy cơ cao mắc lậu như:

• Có nhiều bạn tình hoặc có bạn tình mới: Số lượng bạn tình càng nhiều hoặc có bạn tình mới chưa rõ tiền sử tình dục sẽ làm tăng nguy cơ tiếp xúc với người nhiễm bệnh.
• Không sử dụng bao cao su thường xuyên và đúng cách: Bao cao su là biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa lây truyền bệnh lậu.
• Có tiền sử mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) khác: Việc đã từng mắc các STI khác có thể làm tăng khả năng nhiễm lậu.
• Quan hệ tình dục với bạn tình đã biết hoặc nghi ngờ mắc lậu.
• Quan hệ đồng giới nam – MSM

5. Làm sao để biết chắc chắn mình nhiễm lậu hay không?

Như đã đề cập thì lậu có thể không có triệu chứng gì, và cũng có triệu chứng dễ nhầm lẫn với những bệnh khác, đặc biệt là ở phụ nữ. Vì vậy để biết chắn chắn mình có nhiễm lậu hay không, thì cần thông qua các xét nghiệm chẩn đoán. 

Các phương pháp phổ biến bao gồm:

• Xét nghiệm khuếch đại axit nucleic (NAATs): Trong đó PCR là xét nghiệm phổ biến hiện tại và là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán bệnh lậu.

Đây là kỹ thuật mới có độ nhạy và đặc hiệu nhất (khả năng phát hiện và nhận diện chính xác), nên là xét nghiệm ưu tiên để phát hiện lậu ở bệnh nhân có hoặc không có triệu chứng. Ngoài ra thời gian có kết quả nhanh chóng.

Mẫu bệnh phẩm có thể được lấy từ nhiều nguồn như: nước tiểu, hoặc dịch tiết từ niệu đạo (ở nam giới), cổ tử cung (ở nữ giới), trực tràng, hoặc họng bằng tăm bông.

PCR cũng cho phép phát hiện nhiều tác nhân STI khác cùng lúc mà chỉ cần một mẫu bệnh phẩm chung.

• Nuôi cấy vi khuẩn: 

Phương pháp này để có kết quả tối ưu đòi hỏi phải lấy bệnh phẩm tốt, cấy kịp thời vào môi trường nuôi cấy thích hợp, vận chuyển đúng cách và ủ trong môi trường thích hợp. Nên có thể gây ra hạn chế nếu không thực hiện tốt.

Vị trí lấy bệnh phẩm có tỷ lệ dương tính cao nhất ở nam giới là niệu đạo, ở nữ giới là cổ tử cung, hạn chế nguồn mẫu bệnh phẩm so với phương pháp PCR.

Thời gian có kết quả lâu hơn.

Tuy nhiên phương pháp này cho phép xác định sự hiện diện của vi khuẩn và thực hiện xét nghiệm độ nhạy cảm với kháng sinh (kháng sinh đồ), đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kháng thuốc ngày càng tăng và đối với những trường hợp không đáp ứng điều trị ban đầu hoặc lậu tái phát nhiều lần, phức tạp.

6. Lậu nếu không chẩn đoán và điều trị sớm sẽ để lại những hậu quả gì?

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh lậu có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng và vĩnh viễn, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và toàn thân.

• Ở nữ giới nếu không điều trị có thể gây ra bệnh viêm vùng chậu (PID)

Do nhiễm trùng có thể lan lên tử cung, ống dẫn trứng và buồng trứng gây ra những biến chứng như:

• • Vô sinh: Do sự hình thành mô sẹo làm tắc nghẽn ống dẫn trứng và có thể tổn thương vĩnh viễn ống dẫn trứng ngăn cản trứng gặp tinh trùng.
  • Mang thai ngoài tử cung: Trứng đã thụ tinh phát triển bên ngoài tử cung, có thể đe dọa tính mạng.
  • Đau vùng bụng/ vùng chậu mạn tính, dai dẵng.

• Ở nam giới:
  • Viêm mào tinh hoàn: Nhiễm trùng ống dẫn tinh hoàn, gây đau và sưng. Trong một số trường hợp có thể dẫn đến vô sinh.
  • Hẹp niệu đạo: Nhiễm trùng mãn tính có thể gây sẹo và hẹp niệu đạo, gây khó khăn khi đi tiểu.
• Ngoài ra ở cả nam và nữ:
  • Nhiễm trùng lậu lan tỏa (DGI): Vi khuẩn lậu có thể xâm nhập vào máu và lây lan khắp cơ thể, gây nhiễm trùng khớp (viêm khớp nhiễm khuẩn), da (tổn thương da, phát ban), tim (viêm nội tâm mạc), hoặc não (viêm màng não). DGI là một tình trạng nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng.
  • Tăng nguy cơ nhiễm HIV: Bệnh lậu làm tăng khả năng lây nhiễm hoặc lây truyền HIV.
• Ở trẻ sơ sinh:
  • Viêm kết mạc do lậu cầu: Do lây từ mẹ bị lậu sang con khi sinh, biểu hiện chảy mủ ở mắt và sưng mí mắt, nếu không được điều trị có thể dẫn đến loét, sẹo giác mạc và mù.

7. Bạn cần làm gì khi nghi ngờ bị lậu?

Đầu tiên, đừng hoảng loạn, nhưng cũng đừng chủ quan, hãy liên hệ với chuyên gia y tế của chúng tôi để được chia sẽ tình hình hiện tại, và những triệu chứng bạn đang gặp phải. Để được đưa ra lời khuyên đúng nhất cho chẩn đoán và điều trị.

Sau đó, hãy xét nghiệm càng sớm càng tốt, thông báo cho bạn tình của bạn nếu nghi ngờ có liên quan, và ngưng quan hệ tình dục cho đến khi có kết quả.

Cuối cùng, sau khi có kết quả rõ ràng, hãy điều trị theo hướng dẫn của chuyên gia y tế. Tuyệt đối không tự mua thuốc hay tự điều trị mà không có tham vấn của chuyên gia y tế, điều này sẽ làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc, điều trị không khỏi bệnh và gây ra nhiều biến chứng khó điều trị hơn.

8. Làm thế nào để tránh bị lậu và tránh tái phát?

Hãy bảo vệ chính mình và người thân bằng kiến thức, thói quen và hành động đúng:

• Thực hành tình dục an toàn:
  • Sử dụng bao cao su đúng cách và thường xuyên: Đây là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa lây truyền bệnh lậu và các STI khác khi quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn hoặc miệng.
  • Hạn chế số lượng bạn tình và tránh quan hệ với bạn tình mới không rõ tiền sử: Giảm số lượng bạn tình sẽ giảm nguy cơ tiếp xúc với người nhiễm bệnh.
• Xét nghiệm và điều trị kịp thời:
  • Xét nghiệm STI định kỳ: Nếu bạn có nhiều bạn tình hoặc có nguy cơ cao, hãy xét nghiệm STI định kỳ, bao gồm cả lậu.
  • Điều trị ngay lập tức: Nếu bạn hoặc bạn tình được chẩn đoán mắc lậu, hãy điều trị ngay lập tức và tuân thủ phác đồ của bác sĩ.
• Giáo dục và nhận thức:
  • Thảo luận cởi mở với bạn tình: Trao đổi về tiền sử STI và xét nghiệm trước khi quan hệ tình dục.
  • Nâng cao nhận thức về sức khỏe tình dục: Hiểu rõ về các STI và cách phòng ngừa là rất quan trọng.
• Các biện pháp khác:
  • Tránh dùng chung kim tiêm: Đối với những người tiêm chích ma túy, không dùng chung kim tiêm.
  • Tiêm phòng HPV và Viêm gan B: Mặc dù không trực tiếp phòng ngừa lậu, nhưng các vắc-xin này giúp bảo vệ khỏi các STI khác.

Bài viết được viết bởi bác sĩ Võ Nguyễn Duy Hoà là một chuyên gia Ngoại Tổng quát, Tiết niệu và Nam khoa. Bác sĩ đã có nhiều năm kinh nghiệm trong vấn đề sức khoẻ sinh sản và tình dục.

Tài liệu tham khảo:

1. [1]. Gonorrhoea (Neisseria gonorrhoeae infection)
   https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/gonorrhoea-(neisseria-gonorrhoeae-infection
2. [2]. Quyết định 5165/QĐ-BYT 2021 hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh lậu https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-5165-QD-BYT-2021-huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-benh-Lau-494081.aspx
3. [3]. About Gonorrhea
   https://www.cdc.gov/gonorrhea/about/index.html
4. [4]. Gonorrhea Facts and Statistics: What You Need to Know
   https://www.verywellhealth.com/facts-about-gonorrhea-5496694
5. [5]. Baarda BI, Sikora AE. Proteomics of Neisseria gonorrhoeae: the treasure hunt for countermeasures against an old disease. Frontier in Microbiology. 2015;6:1190. Published 2015 Oct 26. doi:10.3389/fmicb.2015.01190