Lậu hậu môn-trực tràng. Khi “cơn đau thầm lặng” bị bỏ quên

Bệnh lậu, một trong những căn bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) phổ biến nhất, từ lâu đã không còn là một khái niệm xa lạ. Tuy nhiên, khi nhắc đến lậu hậu môn hay lậu trực tràng, nhiều người vẫn còn mơ hồ, thậm chí là lầm tưởng. 

Nhưng nếu bạn là một người đồng tính nam hoặc có quan hệ tình dục qua đường hậu môn, thì đây là một chủ đề không thể bỏ qua. Lậu không chỉ xuất hiện ở bộ phận sinh dục. Một dạng nhiễm trùng âm thầm và dễ bị bỏ sót chính là lậu hậu môn-trực tràng, đặc biệt phổ biến ở nhóm nam giới có quan hệ đồng tính-MSM (men who have sex with men).

Phần lớn các trường hợp lậu hậu môn không có triệu chứng rõ ràng, khiến nhiều người không hề biết mình đang mang bệnh, tiếp tục lây lan cho bạn tình và gây biến chứng nguy hiểm.

1. Lậu hậu môn là gì?

Lậu hậu môn là tình trạng nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra tại niêm mạc hậu môn và trực tràng. Mặc dù là một dạng của bệnh lậu, nhưng lậu hậu môn thường không có các triệu chứng rõ ràng và điển hình như lậu ở bộ phận sinh dục, khiến người bệnh dễ dàng bỏ qua. 

Điều này đặc biệt nguy hiểm vì vi khuẩn có thể lây lan sang các vùng khác của cơ thể, hoặc tiếp tục lây nhiễm cho bạn tình mà không hề hay biết. Vi khuẩn này lây truyền qua quan hệ tình dục đường hậu môn không sử dụng bao cao su, kể cả khi chỉ là tiếp xúc bên ngoài hoặc không có xuất tinh.

Không giống lậu sinh dục khác, thường dễ nhận biết nhờ các triệu chứng đặc trưng như chảy mủ, tiểu buốt, thì lậu ở hậu môn lại cực kỳ “im lặng”. Theo CDC Hoa Kỳ, hơn 80% ca lậu trực tràng ở MSM không có triệu chứng. 

2. Vì sao nhóm MSM dễ mắc lậu hậu môn hơn?

• Quan hệ hậu môn là hình thức phổ biến trong MSM: Đây là con đường lây truyền chính, vi khuẩn lậu lây lan chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp giữa các niêm mạc ẩm ướt trong quá trình quan hệ. Khi quan hệ tình dục không an toàn, vi khuẩn từ dương vật có thể xâm nhập vào niêm mạc hậu môn, gây ra nhiễm trùng.
• Tổn thương trầy xước nhỏ khi quan hệ hậu môn dễ tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.
• Thiếu kiểm tra định kỳ: Do không có triệu chứng, nhiều người không đi xét nghiệm hậu môn.
• Kỳ thị và e ngại: Nhiều người trong cộng đồng MSM cảm thấy ngần ngại, thậm chí là xấu hổ, khi phải nói về sức khỏe tình dục của mình với bác sĩ hoặc bạn bè. Chính sự im lặng này đã khiến cho việc nhận biết và điều trị sớm trở nên khó khăn, làm tăng nguy cơ lây lan và biến chứng của bệnh.

=> Do đó làm cho bệnh âm thầm lan rộng trong cộng đồng.

3. Triệu chứng lậu hậu môn dễ bị bỏ qua:

Có khá it người lậu hậu môn-trực tràng sẽ có triệu chứng rõ ràng, phần lớn thì không nhận ra hoặc nhầm với bệnh trĩ, táo bón, hay rối loạn tiêu hóa nhẹ. Dưới đây là các dấu hiệu thường bị bỏ sót:

• Đau và khó chịu ở hậu môn: Cảm giác đau, nóng rát hoặc khó chịu ở khu vực hậu môn là một trong những dấu hiệu phổ biến. Tuy nhiên, cường độ có thể từ âm ỉ đến dữ dội.
• Ngứa ngáy và kích ứng: Cảm giác ngứa ngáy liên tục ở hậu môn, đôi khi đi kèm với cảm giác châm chích. Triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với bệnh trĩ hoặc dị ứng thông thường, nên thường bị bỏ qua.
• Chảy dịch bất thường: Đây là dấu hiệu rất quan trọng. Dịch tiết ra có thể có màu vàng, xanh hoặc hơi trắng, thường có mùi hôi. Lượng dịch có thể ít và chỉ xuất hiện khi đi vệ sinh hoặc khi hoạt động mạnh.
• Chảy máu trực tràng: Một số trường hợp có thể xuất hiện chảy máu khi đi đại tiện hoặc ngay cả khi không đi vệ sinh. Lượng máu thường ít, có thể chỉ là những vệt máu tươi dính trên giấy vệ sinh.
• Đau khi đi đại tiện: Lậu hậu môn có thể gây ra tình trạng viêm loét, khiến cho việc đi đại tiện trở nên đau đớn và khó khăn.
• Cảm giác muốn đi đại tiện liên tục: Tình trạng viêm nhiễm trực tràng có thể gây ra cảm giác “mót rặn” hoặc cảm giác đi đại tiện không hết, dù trực tràng đã trống. Đây là một triệu chứng ít được biết đến nhưng lại rất phổ biến.
• Sưng đỏ vùng hậu môn

• Đôi khi có nổi hạch vùng bẹn hoặc sốt nhẹ

Nhiều người mắc lậu hậu môn không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào. Điều này khiến họ vô tình trở thành nguồn lây bệnh cho bạn tình. Do đó, việc xét nghiệm định kỳ là vô cùng quan trọng, đặc biệt đối với những người có đời sống tình dục đa dạng.

Ngoài ra, việc triệu chứng có thể rất mờ nhạt, kéo dài nhiều tuần mà không biến mất, dẫn đến viêm hậu môn mãn tính hoặc nhiễm trùng lan rộng.

4. Khi lậu hậu môn không điều trị: Điều gì xảy ra?

Dù im lặng, nhưng nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, lậu hậu môn có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng:

• Viêm mủ hậu môn-trực tràng, áp xe quanh hậu môn
• Viêm hạch bẹn, sốt cao, nhiễm trùng máu
• Vi khuẩn ngược dòng gây nhiễm trùng đoạn trực tràng cao và đại tràng sigma
• Nguy cơ lây nhiễm HIV tăng gấp 2–5 lần do tổn thương niêm mạc. Một nghiên cứu cho thấy, những MSM nhiễm lậu trực tràng tăng nguy cơ nhiễm HIV gần 4 lần so với người không nhiễm.
• Viêm đau vùng chậu mạn tính

5. Phát hiện lậu hậu môn như thế nào?

Nếu bạn nghi ngờ mình có các triệu chứng của lậu hậu môn, việc đầu tiên cần làm là tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia y tế.

Xét nghiệm tìm vi khuẩn đặc biệt là xét nghiệm PCR là tiêu chuẩn vàng hiện nay. Mẫu bệnh phẩm sẽ được lấy bằng dịch tiết từ hậu môn, cực kỳ đơn giản và không đau.

Nhiều người không được xét nghiệm hậu môn vì không khai báo hành vi tình dục đường sau, dẫn đến bỏ sót hoàn toàn lậu trực tràng trong chẩn đoán.

6. Điều trị lậu hậu môn:

Như lậu sinh dục khác, lậu hậu môn-trực tràng hoàn toàn có thể điều trị khỏi bằng kháng sinh, nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng.

Lưu ý: 

• Không tự ý dùng thuốc kháng sinh, vì dễ gây lậu kháng thuốc, khiến điều trị khó khăn hơn.
• Điều trị bạn tình trong 60 ngày gần nhất, kể cả khi họ không có triệu chứng.

7. Lậu hậu môn có thể tái nhiễm: Phòng ngừa là chìa khóa

Lậu không tạo miễn dịch, nên tái nhiễm là chuyện thường nếu không bảo vệ.

Cách phòng ngừa hiệu quả:

• Luôn dùng bao cao su khi quan hệ hậu môn
• Sử dụng chất bôi trơn gốc nước để giảm tổn thương
• Xét nghiệm STI định kỳ, ít nhất mỗi 3–6 tháng nếu có nhiều bạn tình
• Khuyến khích tự chủ động khai báo hành vi tình dục khi đi khám
• Nếu bạn dùng PrEP phòng HIV, nên nhớ rằng PrEP không ngừa lậu, nên vẫn cần xét nghiệm lậu định kỳ

8. Tâm lý và sự kỳ thị – rào cản lớn trong phòng ngừa:

Nhiều MSM vẫn ngại nói về quan hệ hậu môn với bác sĩ, sợ bị đánh giá hoặc kỳ thị. Điều này dẫn đến:

• Không được tư vấn xét nghiệm phù hợp
• Không phát hiện lậu hậu môn
• Không điều trị sớm

9. Kết luận: Đừng để bệnh “im lặng” phá hoại sức khỏe cộng đồng

Lậu hậu môn là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nhưng có thể phòng ngừa và điều trị được. Điều quan trọng là phải vượt qua sự e ngại, lắng nghe cơ thể mình và chủ động đi khám sức khỏe định kỳ. Đừng để sự im lặng trở thành rào cản ngăn bạn tiếp cận với một cuộc sống lành mạnh và an toàn. Hãy trang bị cho mình kiến thức vững vàng để bảo vệ bản thân và những người bạn yêu thương.

Nếu bạn là MSM – đừng ngần ngại xét nghiệm hậu môn định kỳ. Nếu bạn là nhân viên y tế – hãy hỏi thêm về hành vi tình dục một cách không kỳ thị. Bởi chỉ có vậy, ta mới phát hiện sớm, điều trị kịp thời và ngăn lây lan.

Bài viết được viết bởi bác sĩ Võ Nguyễn Duy Hoà là một chuyên gia Ngoại Tổng quát, Tiết niệu và Nam khoa. Bác sĩ đã có nhiều năm kinh nghiệm trong vấn đề sức khoẻ sinh sản và tình dục.

Tài liệu tham khảo:

1. [1]. CDC – Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021
   https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/default.htm
2. [2]. WHO – Guidelines for the management of symptomatic sexually transmitted infections
   https://www.who.int/publications/i/item/9789240024168
3. [3]. ƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH LẬU
   (Ban hành kèm theo Quyết định số 5165/QĐ-BYT ngày 09 tháng 11 năm 2021)