Tự xét nghiệm HIV tại nhà trước khi dùng PEP: Có nên không?

Nhiều người e ngại đến cơ sở y tế ngay sau khi có nguy cơ phơi nhiễm HIV – vì lý do tâm lý, sợ bị kỳ thị hoặc vì ở xa trung tâm y tế. Trong những tình huống như vậy, tự xét nghiệm HIV tại nhà (HIV self-test) là một giải pháp vô cùng hữu ích.

WHO 2024 khuyến nghị rõ ràng rằng: tự xét nghiệm HIV có thể được sử dụng để quyết định khởi đầu PEP – nếu kết quả âm tính, người phơi nhiễm có thể bắt đầu uống thuốc ngay . Tự xét nghiệm đặc biệt phù hợp trong các tình huống sau [1]:

• Bạn không thể tiếp cận phòng khám ngay sau khi phơi nhiễm;
• Bạn đang ở vùng xa, khó tiếp cận xét nghiệm nhanh tại chỗ;
• Bạn cần kiểm tra nhanh trước khi đi tìm thuốc PEP;
• Bạn cảm thấy thoải mái hơn khi tự làm test tại nhà thay vì đến phòng khám.
  

  

Cách sử dụng HIV self-test trước khi dùng PEP:

• Chuẩn bị bộ xét nghiệm chất lượng: Chọn loại self-test được Bộ Y tế hoặc WHO khuyến nghị (ví dụ: dùng que thử nước bọt hoặc giọt máu đầu ngón tay).
• Đọc kỹ hướng dẫn: Mỗi bộ xét nghiệm có hướng dẫn cụ thể – hãy làm đúng từng bước để tránh sai sót.

Thực hiện và đọc kết quả:

Nếu kết quả âm tính, bạn nên bắt đầu PEP ngay lập tức nếu có chỉ định.

Nếu kết quả dương tính, bạn không nên dùng PEP mà cần đến cơ sở y tế để xác nhận lại bằng xét nghiệm chuyên sâu và bắt đầu điều trị ARV nếu cần.

Liên hệ bác sĩ hoặc trung tâm y tế gần nhất: Ngay cả khi dùng self-test tại nhà, bạn nên sớm đến khám trực tiếp để nhận phác đồ PEP chính thức và được theo dõi. Self-test không thay thế hoàn toàn tư vấn y tế, nhưng là công cụ mở đường nhanh chóng giúp bạn hành động kịp thời.

Lưu ý quan trọng:

HIV self-test có độ chính xác cao nhưng không tuyệt đối. Vì vậy, nếu bạn nghi ngờ đã phơi nhiễm HIV và không chắc về kết quả self-test, vẫn nên bắt đầu PEP sớm và đi kiểm tra lại càng sớm càng tốt.

WHO nhấn mạnh: “PEP có thể được bắt đầu dựa trên kết quả HIV tự xét nghiệm âm tính, miễn là không có chống chỉ định rõ ràng.”

HIV self-test là một công cụ hữu ích, linh hoạt, hỗ trợ người dùng tiếp cận PEP nhanh chóng và thuận tiện hơn. Nếu bạn vừa trải qua tình huống có nguy cơ nhiễm HIV và ngần ngại đến phòng khám, hãy cân nhắc dùng self-test tại nhà. Kết quả âm tính cho phép bạn khởi động PEP ngay – không để lỡ thời gian vàng. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng tự test chỉ là bước đầu, bạn vẫn cần gặp bác sĩ sớm nhất để được theo dõi và hỗ trợ toàn diện trong suốt quá trình dùng thuốc [1].

Nếu không có xét nghiệm tầm soát HIV, hoặc chưa có kết quả thì việc sử dụng PEP có bị trì hoãn hay không?

Việc bắt đầu sử dụng PEP (dự phòng sau phơi nhiễm HIV) không nên bị trì hoãn ngay cả khi bạn chưa thực hiện xét nghiệm HIV hoặc chưa có kết quả xét nghiệm, bao gồm cả self-test.

Theo hướng dẫn của CDC và WHO, PEP cần được khởi động càng sớm càng tốt trong vòng 72 giờ sau phơi nhiễm, lý tưởng là trong 24 giờ đầu, để đạt hiệu quả tối ưu trong việc ngăn ngừa lây nhiễm HIV. Nếu chưa thể xét nghiệm ngay, bạn vẫn nên bắt đầu PEP và thực hiện xét nghiệm HIV tại cơ sở y tế ngay khi có thể.

Sau khi hoàn tất 28 ngày dùng thuốc, bạn cần làm xét nghiệm lại vào các mốc thời gian như 4–6 tuần và 3 tháng sau phơi nhiễm để xác nhận chắc chắn tình trạng HIV âm tính. Do đó, việc chờ kết quả xét nghiệm không phải là điều kiện để trì hoãn khởi động PEP [1].

Bài viết này được thực hiện bởi Bác sĩ Đỗ Hữu Đạt. Bác sĩ có nhiều năm kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục.

Bài viết liên quan:

HIV/AIDS: Hiểu đúng để phòng ngừa hiệu quả.

Lưu ý quan trọng khi sử dụng PEP – Tránh sai lầm để đạt hiệu quả tối đa.

PEP: Phao cứu sinh khẩn cấp trong vòng 72h sau phơi nhiễm HIV/AIDS.

Tài liệu tham khảo:

[1]. Guidelines for HIV post-exposure prophylaxis [Internet]. [cited 2025 Jul 17]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240095137.